RBC (Kırmızı Kan Hücresi - Eritrosit) Nedir?
RBC (Red Blood Cell), Turkce adıyla 'Kırmızı Kan Hucresi' veya 'Eritrosit', kanımızda en bol bulunan hucredir. Temel gorevi, akcigerlerden alınan oksijeni vucudun tum dokularına tasımak ve dokularda uretilen karbondioksiti tekrar akcigerlere geri goturmektir. Bu hayati islevi, icerdigi hemoglobin adlı ozel bir protein sayesinde gerceklestirir. RBC sayımı (eritrosit sayısı), rutin bir kan tahlili olan 'Tam Kan Sayımı' (Hemogram) icinde bakılan en onemli parametrelerden biridir. Doktorunuz, genel saglık durumunuzu degerlendirmek, anemi (kansızlık), polisitemi gibi kan hastalıklarını teshis etmek veya takip etmek icin bu testi ister. RBC degerleri, yas, cinsiyet, yukseklik ve genel saglık durumu gibi faktorlere gore degisiklik gosterir.
RBC (Eritrosit) Normal Referans Aralıkları
RBC degerleri, mikro/litre (mcL) veya litre basına hucre sayısı (x10^12/L) cinsinden ifade edilir. Saglıklı bir bireyde olması gereken degerler asagıdaki tablodaki gibidir. Ancak unutulmamalıdır ki; farklı laboratuvarlar, kullandıkları cihaz ve metodlara baglı olarak hafif degisiklikler gosterebilir. Sonuc degerlendirmesi mutlaka doktorunuz tarafından yapılmalıdır.
| Grup | Normal RBC Degeri (x10^12/L veya milyon/mcL) |
|---|---|
| Erkek (Eriskin) | 4.5 - 5.9 |
| Kadın (Eriskin) | 4.1 - 5.1 |
| Yenidogan | 4.8 - 7.1 |
| Cocuk (ergenlik oncesi) | 4.0 - 5.2 |
RBC (Eritrosit) Yuksekligi (Eritrositoz/Polisitemi) Nedenleri
RBC sayısının normal ust sınırın uzerinde olması durumudur. Kanın koyulasmasına (viskozite artısı) neden olarak pıhtı olusumu riskini artırabilir.
- Primer Polisitemi (Polisitemia Vera): Kemik iligindeki kotu huylu olmayan bir bozukluk nedeniyle asırı RBC uretimidir.
- Sekonder Eritrositoz: Vucudun oksijen ihtiyacını karsılamak icin reaksiyon olarak RBC uretimini artırmasıdır.
- Kronik Hipoksi: KOAH, uyku apnesi, konjenital kalp hastalıkları, yuksek rakımda yasamak.
- Bobrek Hastalıkları: Eritropoietin (RBC uretimini uyaran hormon) ureten bazı bobrek tumorleri veya kistleri.
- Sigara Kullanımı: Karbonmonoksit hemoglobinle baglanarak dokulara oksijen tasınmasını engeller, vucut bunu telafi etmek icin daha fazla RBC uretir.
- Su Kaybı (Dehidratasyon): Gercek bir RBC artısı degil, kan plazmasının azalmasına baglı goreceli bir yuksekliktir. Kusma, ishal, yetersiz sıvı alımı neden olabilir.
- Ilaclar: Performans artırıcı bazı ilaclar (eritropoietin - EPO) ve anabolik steroidler.
Belirtileri: Bas agırısı, bas donmesi, gorme bozuklukları, yuzde kızarma ve yanma hissi, kasıntı (ozellikle sicak duş sonrası), dalak buyumesine baglı karın agırısı, halsizlik.
RBC (Eritrosit) Dusuklugu (Anemi) Nedenleri
RBC sayısının ve/veya hemoglobin miktarının normal alt sınırın altında olması durumudur. Halk arasında 'kansızlık' olarak bilinir.
- Uretim Problemleri (Kemik iligi yetersizligi):
- Demir Eksikligi Anemisi: En sık gorulen anemidir. Kan kaybı (agır adet, hemoroid, mide ulseri), yetersiz demir alımı.
- B12 Vitamini veya Folik Asit Eksikligi: Beslenme yetersizligi, emilim bozuklukları (Celiak hastalıgı, mide ameliyatları).
- Kronik Hastalık Anemisi: Kronik enfeksiyon, romatizmal hastalıklar, kanser gibi uzun sureli hastalıklara ikincil gelisir.
- Kemik iligi Hastalıkları: Aplastik anemi, lösemi, myelodisplastik sendrom.
- Asırı Yıkım (Hemolitik Anemi): RBC'lerin normal omurlerinden (120 gun) daha kısa surede parcalanmasıdır. Kalıtsal (orak hucreli anemi, talasemi) veya edinsel (otoimmun, enfeksiyonlar, ilaclar) olabilir.
- Kan Kaybı (Kanama): Akut (travma, ameliyat) veya kronik (gastrointestinal sistem kanamaları, adet kanamaları) kan kayıpları.
Belirtileri: Halsizlik, cabuk yorulma, nefes darlıgı, carpıntı, solukluk, bas donmesi, sac dokulmesi, tırnaklarda kırılma, konsantrasyon güclugu.
RBC Dusuklugu veya Yuksekliginde Ne Yapılmalı?
Oncelikle panige kapılmamak gerekir. Tek bir laboratuvar sonucu teshis koydurmaz. Doktorunuz, RBC degeriyle birlikte hemoglobin (HGB), hematokrit (HCT), ortalama hucre hacmi (MCV), retikulosit sayısı gibi diger parametreleri de degerlendirerek altta yatan sebebi bulmaya calısacaktır. Gerektiginde ek testler (demir, B12, folat duzeyleri, periferik yayma, bobrek fonksiyon testleri, goruntuleme) istenebilir. Tedavi, kesinlikle nedene yoneliktir. Demir eksikliginde demir preparatları, B12 eksikliginde enjeksiyon veya tabletler kullanılır. Polisitemia vera'da ise fazla kanın alınması (flebotomi) veya ilac tedavileri uygulanabilir. Tedavi surecinde doktorunuzun onerilerine uymak ve duzenli takiplere gitmek son derece onemlidir.