İdrarda Eritrosit (Kan / Hemoglobin) Nedir?

İdrarda Eritrosit (Kan / Hemoglobin) Nedir?

Basitçe söylemek gerekirse, idrarınızda normalde olmaması gereken kırmızı kan hücrelerinin (eritrositlerin) varlığıdır. Bu hücreler, kanınızın oksijen taşıyan bileşenleridir. İdrar tahlili kağıdı (strip test), bu hücreleri doğrudan veya içlerindeki hemoglobini tespit ederek 'pozitif' sonuç verir. Mikroskopik incelemede ise gerçekten hücre sayılır.

Referans Aralıkları: Yaşa ve Cinsiyete Göre Gerçek Sınırlar

Laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar olabilir, ancak genel kabul görmüş sınırlar aşağıdaki gibidir. Bu değerler, santrifüj edilmiş idrarın mikroskop altında incelenmesiyle (sediment analizi) elde edilir.

Grup	Referans Aralığı (Mikroskopik)	Birim	Açıklama
Sağlıklı Erkek	0-3	HPF (Büyük büyütme alanı)	İdrar sedimentinde görülen eritrosit sayısı.
Sağlıklı Kadın	0-5	HPF	Menstrüasyon (adet) dönemi dışında geçerlidir.
Çocuklar	0-5	HPF	Yaşamın ilk haftalarında biraz daha yüksek olabilir.
Yaşlılar (>65)	0-10*	HPF	*Bu sınır tartışmalıdır; 5'in üzeri mutlaka araştırılmalı.

Strip testi (dipstick) sonucu ise 'negatif', 'trace (iz)', '+', '++', '+++' gibi nitel ifadelerle raporlanır. 'Trace' bile olsa, özellikle risk faktörleriniz varsa mikroskopik inceleme yapılmasını öneririm.

İdrarda Eritrosit Yüksek Çıkınca Aklınıza Gelmesi Gereken İlk 5 Neden

Hematürinin kaynağı genellikle üriner sistem dediğimiz böbrekler, idrar kanalları (üreterler), mesane ve idrar yoludur (üretra). En sık karşılaştığımız nedenler şunlardır:

Üriner Sistem Enfeksiyonları ve Taşlar

Kadınlarda hematürinin en yaygın sebebi sistit yani mesane enfeksiyonudur. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve kasık ağrısı eşlik eder. Böbrek taşları ise, özellikle erkek hastalarda sık görülür. Taş, idrar yolunu çizerek kanamaya yol açar ve genellikle şiddetli, kıvrandırıcı bir yan ağrısı (renal kolik) ile birliktedir. Hastaların yaklaşık %30'unda taş düşürme öyküsü sırasında hematüri saptanır.

Prostat Büyümesi (Erkeklerde)

İleri yaştaki erkeklerde, iyi huylu prostat büyümesi (BPH) hematürinin başlıca nedenlerinden biridir. Büyüyen prostat, idrar yoluna baskı yapar, mesane tam boşalamaz ve bu da damarlanmada artışa ve kolayca kanamaya yol açar. Sık sık tekrarlayan mikroskopik kanamaların altından prostat kaynaklı nedenler çıkabilir.

Böbrek Hastalıkları (Glomerülonefritler)

Bu daha ciddi bir gruptur. Böbreklerin süzme birimleri olan glomerüllerin iltihabı sonucu kan hücreleri idrara geçer. İdrar, çay rengi veya kola renginde olabilir. Genellikle idrarda protein kaybı (proteinüri), yüksek tansiyon ve ödem (şişlik) ile birlikte görülür. Geçen sene takip ettiğim bir genç hastada, boğaz enfeksiyonunu takiben gelişen hematüri ve ödem vardı; IgA nefropatisi tanısı koyduk.

İdrar Yolu veya Böbrek Tümörleri

Her ne kadar daha nadir olsa da, özellikle ağrısız, tekrarlayan hematürinin en önemli ve ciddi nedenlerindendir. 50 yaş üstü, sigara içen hastalarda bu ihtimal daha yüksek akla gelmelidir. Ağrısız kanama, mesane tümörünün klasik bulgusudur.

Egzersize Bağlı Hematüri (Sporcularda)

Yoğun ve uzun süreli fiziksel aktivite, özellikle uzun mesafe koşucularında idrarda kan görülmesine neden olabilir. Bu genellikle geçicidir ve 24-48 saat içinde kendiliğinden düzelir. Mekanizması tam net olmasa da, mesanenin tekrarlayan travması veya dehidrasyona bağlı böbrek perfüzyonundaki değişikliklerle ilişkili olabilir.

Laboratuvar Raporu Söylemez Ama Klinisyen Şunu Düşünür

Tahlil kağıdında sadece '+' işaretini görürsünüz. Ancak biz hekimler, bu sonucu hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve diğer laboratuvar bulgularıyla bir bütün olarak değerlendiririz. İzole hematüri mi, yoksa proteinüri, lökosit (iltihap hücresi) veya bakteri ile birlikte mi? Cevap, tanı yolculuğunu tamamen değiştirir.

Hamilelikte İdrarda Kan Görülmesi

Gebelikte hematüri, her zaman dikkatle ele alınmalıdır. Sık görülen bir neden, büyüyen rahmin mesaneye baskısı ve artan idrar yolu enfeksiyonu riskidir. Ancak, preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) gibi ciddi bir durumun da erken belirtisi olabilir. Bu nedenle, gebelikte saptanan her hematüri, mutlaka kadın doğum uzmanı ve nefrolog işbirliği ile değerlendirilmelidir.

Çocuklarda ve Yaşlılarda Farklı Yaklaşımlar

Çocuklarda hematüri, genellikle post-streptokokal glomerülonefrit gibi böbrek hastalıkları veya doğuştan gelen yapısal anomalilerle ilişkili olabilir. Yaşlılarda ise, daha önce de belirttiğim gibi, malignite (kanser) ve prostat hastalıkları olasılığı gençlere göre katbekat yüksektir. 75 yaş üstü bir hastada izole hematüri saptandığında, hastaların yaklaşık %15'inde altta yatan bir ürolojik malignite bulunur.